دارد كه مىفرمايد : « يا مَعْشَرَ الْجِنِّ وَالإِنْسِ إِنِ اسْتَطَعْتُمْ أَنْ تَنْفُذُوا مِنْ أَقْطارِ السَّماواتِ وَالأَرْضِ فَانْفُذُوا لا تَنْفُذُونَ إِلَّا بِسُلْطانٍ » « 1 » ، چون اين آيه تنها قدرت بر فرار را نفى مىكند ، به خلاف آيه مورد بحث كه همه انحاى حيله را نفى مىكند . در جمله « فكيدون » التفاتى از تكلم مع الغير ( ما ) به تكلم وحده ( من ) به كار رفته ، چون در جملات قبل خداوند تعبير به « ما » مىكرد و مىفرمود : « ما شما را جمع مىكنيم » ، و در اينجا تعبير به من كرده ، و نكته در آن اين است كه امر « فكيدون » تعجيزى است ، و متعلق آن كيد با كسى است كه همه قوتها و قدرتها از اوست ، و او تنها خداى تعالى است ، و اگر مىفرمود : « فكيدونا » اشاره به « توحيد » از بين مىرفت . * ( « إِنَّ الْمُتَّقِينَ فِي ظِلالٍ وَعُيُونٍ وَفَواكِه مِمَّا يَشْتَهُونَ ) * . . . * ( الْمُحْسِنِينَ » ) * مراد از كلمه « ظلال » سايه هاى بهشت ، و مراد از كلمه « عيون » چشمه هاى آن است ، كه اهل بهشت از آن سايه ها استفاده نموده ، و از آن چشمه ها مىنوشند ، و كلمه « فواكه » جمع فاكهه است كه به معناى ميوه است . * ( « كُلُوا وَاشْرَبُوا هَنِيئاً بِما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ » ) * - مفاد اين آيه اذن و اباحه است ، تو گويى خوردن و نوشيدن كنايه است از مطلق تنعم به نعمتهاى بهشتى و تصرف در آن ، هر چند كه از مقوله خوردن و نوشيدن نباشد . و استعمال اين كنايه شايع است ، هم چنان كه خوردن مال را كنايه مىگيرند از مطلق تصرف ، مثلا مىگويند مال مردم را مخور ، يعنى در آن تصرف مكن . * ( « إِنَّا كَذلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ » ) * - در اين جمله سعادت اهل بهشت را مسجل مىسازد . * ( « كُلُوا وَتَمَتَّعُوا قَلِيلًا إِنَّكُمْ مُجْرِمُونَ » ) * خطاب در اين آيه از قبيل خطابهاى تهديدآميزى است كه ما به دشمن خود مىكنيم و مىگوييم هر چه دلت مىخواهد بكن ، و يا هر چه از دستت بر مىآيد كوتاهى مكن ، كه معنايش اين است كه هر كارى بكنى سودى به حالت ندارد ، و اين نوع خطابها مخاطب را از اينكه از حيله هاى خود سود ببرد و در نتيجه به هدف خود برسد مايوس مىكند ، و نظير آن در چند جاى قرآن آمده ، مىفرمايد : « فَاقْضِ ما أَنْتَ قاضٍ إِنَّما تَقْضِي هذِه الْحَياةَ الدُّنْيا » « 2 » .

--> ( 1 ) اى گروه جن و انس اگر مىتوانيد به قسمتى از اقطار آسمانها و زمين نفوذ كنيد بكنيد و نفوذ نخواهيد كرد مگر با داشتن قدرت . سوره الرحمن ، آيه 33 . ( 2 ) هر حكمى مىخواهى بكن كه تنها مىتوانى در اين زندگى دنيا داورى كنى . سوره طه ، آيه 72 .